บะฮาอุดดีน มูฮัมหมัด บิน ฮูเซน หรือที่รู้จักในชื่อ เชคบะฮาอี (953-1030 ฮิจญเราะฮ์ศักราช) ท่านคือ นักกฎหมาย นักรายงานฮะดิษ นักเทววิทยา นักไวยากรณ์ นักคณิตศาสตร์ นักปรัชญา และนามของท่านเป็นที่รู้จักของโลกชีอะฮ์ในศตวรรษที่ 11 ตามจันทรคติ ท่านเป็นเจ้าของผลงานด้านวิชาการมากมายในแต่ละแขนง มีความฉลาดและอัจฉริยะเฉพาะตัวซึ่งเป็นคุณสมบัติที่โดดเด่นของท่าน เชคบะฮาอี ดำรงตำแหน่งจุฬาราชมนตรีประจำวังซะฟาวี ณ เมืองอิศฟาฮาน ท่านได้อบรมสั่งสอนลูกศิษผู้ยิ่งใหญ่หลายท่านด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น มุลลาศ็อดรอ, เฟซ คาชานี และมุลลาฮ์ โมฮัมหมัดตะกี มัจลิซี
ชีวประวัติ
บะฮาอุดดีน มูฮัมหมัด บิน ฮูเซน ออมิลี หรือ ที่รู้จักกันในชื่อ เชคบะฮาอี เกิดเมื่อวันที่ 8 อิสฟัน ปี 925 ในเมือง Baalbek วันเกิดของเชคบะฮาอี ถูกจารึกไว้บนศิลาหลุมศพและกระเบื้องบุผนังของห้องสุสาน ซึ่งแตกต่างกันเพียงเล็กน้อย ตามคำจารึกบนกระเบื้องบุผนัง วันเกิดของเขาคือ 26 ซุฮิจญา 953 ฮิจญเราะฮ์ศักราช (วันพฤหัสบดีที่ 27 กุมภาพันธ์ 1547) แต่วันเกิดของท่านตามจารึกหลุมศพคือ วันพฤหัสบดี เดือน มีนาคม 1546) ครอบครัวของท่านเป็นครอบครัวนักวิชาการ พวกเขาสืบเชื้อสายมาจากฮาริส ฮัมดานี หนึ่งในสหายผู้จงรักภักดีต่อท่านอิมามอาลี (อ.)
เชคบะฮาอีเดินทางมาอิหร่านพร้อมกับบิดาของท่านตั้งแต่เด็ก เมื่อพวกเขาถึงเมือง กัซวีน ซึ่งเป็นศูนกลางของนักวิชาการที่ยิ่งใหญ่ในสมัยนั้น เขาได้อาศัยอยู่ที่นั่น เชคบะฮาอี เรียนภาษาเปอร์เซียในกัซวีน และได้เติบโตในเมืองนั้น ท่านเป็นลูกศิษของบิดาของท่านและนักวิชาการคนอื่นๆ เมื่อท่านอายุได้ 17 ปี บิดาของเชคบะฮาอีได้รับการแต่งตั้งให้เป็น จุฬาราชมนตรีของเมืองอิศฟาฮาน โดย ชาฮ์ ตะฮ์มาสบ์ ตามคำแนะนำของ เชค อาลี มินชาร์
หลังจากที่บิดาของท่านเสียชีวิตในปี 984 ฮิจญเราะฮ์ศักราชในบาฮ์เรนแล้ว เชคบะฮาอีได้เดินทางไปที่เมืองเฮรัตตามคำสั่งของชาฮ์ ตะฮ์มาสบ์ และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นจุฬาราชมนตรีแห่งเฮรัตแทนบิดาของท่าน นี่เป็นตำแหน่งอย่างเป็นทางการครั้งแรกของท่าน ท่านดำรงตำแหน่งในฐานะจุฬาราชมนตรีในเมืองเฮรัตนั้นได้ไม่นาน พ่อตาของเขาได้เสียชีวิต เชคบะฮาอี จึงได้ถูกแต่งตั้งให้เป็นจุฬาราชมนตรีแห่งอิศฟาฮานในปีเดียวกัน
หลังจากพ่อตาของท่าน (เชค อาลี มินชาร์) เสียชีวิตในปีเดียวกัน ท่านได้ดำรงตำแหน่งจุฬาราชมนตรีแห่งเมืองอิศฟาฮาน กฤษฎีกาจุฬาราชมนตรีออกโดยชาฮ์ อิสมาอีลที่ 2 หรือ ชาฮ์ มูฮัมหมัด โคดาบันเดะฮ์ (ฮัก: 985-995) บางคนกล่าวว่า ชาฮ์ อับบาสที่ 1 ซึ่งขึ้นสู่อำนาจในปี ฮ.ศ. 996 ได้ออกคำสั่งให้เขาเป็นจุฬาราชมนตรี
เขารักในความสันโดษและดำเนินชีวิตอย่างสมถะเรียบง่าย เขาพยายามที่ลาออกจากตำแหน่งจุฬาราชมนตรีหลายครั้ง
กล่าวกันว่า เชคบะฮาอี ในสมัยอดีตตอนที่เชคบะฮาอีดำรงตำแหน่งจุฬาราชมนตรี มีความใกล้ชิดเป็นพิเศษในราชสำนักซาฟาวิด ด้วยกับที่ท่านเป็นคนดีและสมถะจึงได้รับความไว้วางใจจากชาฮ์อับบาสที่ 1 จนเป็นที่ปรึกษาของเขาในด้านความรู้ ความศรัทธา ความพอเพียง และความเชี่ยวชาญ อิสกันดาร์ มันชี เขียนว่า กษัตริย์สมัยนั้นใช้ประโยชน์จากเชคบะฮาอี และทรงถือว่าการมีอยู่ของเชคบะฮาอีมีคุณค่าอย่างมาก ถึงขนาดที่ว่า หลังจากที่เชคบะฮาอีกลับจากการเดินทาง พระองค์ทรงออกมาต้อนรับท่านเชคด้วยตัวพระองค์เอง และได้เสนอให้เชคบะฮาอี ดำรงตำแหน่งประธานอุลามาอ์ (ผู้รู้) แห่งอิหร่าน แต่ทว่า เชคบะฮาอีไม่ยอมรับ กษัตริย์เมื่อมีข้อสงสัยในกฎหมายอิสลามที่เกี่ยวกับครอบครัวก็จะถามจากเชคบะฮาอี
ตำแหน่งทางวิชาการ
ผลพวงจากความฉลาดและพรสวรรค์ของเขาที่ได้มาจากการใช้ประโยชน์จากบิดาและสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยวิชาการแห่งเมืองอิศฟาฮาน เชคบะฮาอี จึงมีความเชี่ยวชาญในด้านวิชาการต่างๆและความรู้แห่งยุคสมัย
เชคบะฮาอี เรียนรู้จากอาจารหลายท่านในแขนงต่างๆ นอกจากนี้ เขายังมีพรสวรรค์และเป็นผู้ที่ถวิลหาวิชาการความรู้ เขาคือศูนย์รวมของประชาชน เป็นนักไวยากรณ์ นักกลอน นักปรัชญา นักคณิตศาสตร์ นักกฎหมาย นักอรรถาธิบายกุรอาน และรอบรู้ในวิชาการแพทย์
ในยุคของท่าน เชคบะฮาอีเชี่ยวชาญในวิชาการที่เป็นทางการทั้งหมดซึ่งถือว่าเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว เขาเป็นศาสตราจารด้านศาสนาและวิชาการอิสลาม ในเส้นสายรายงานฮะดิษ เขาได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในนักรายงานฮะดิษของชีอะฮ์อิมามียะฮ์ที่มีชื่อเสียงแห่งศตวรรษที่ 11 และวิธีการรายงานฮะดิษในศตวรรษหลังๆนี้ รายงานไปจบที่เขา จากเขาไปสู่บิดาของเขา และจบที่ชะฮีดซานี
การเสียชีวิตของเชคบะฮาอี
เชคบะฮาอีเสียชีวิตในเดือนเชาวาล ปี 1030 หรือ 1031 ฮิจญเราะฮ์ศักราช โดยมีการนำร่างของท่านไปที่เมืองมัชฮัดเพื่อที่จะฝังตามคำสั่งเสียของท่าน ร่างของท่านถูกฝังไว้ข้างพิพิธภัณฑ์ออซทอน กุดส์ ใกล้กับสถานฝังร่างท่านอิมามริฎอ อ
วันรำลึกเชคบะฮาอี
ในปฏิทินอิหร่าน วันที่ 3 ของเดือน อูรเดะเบเฮ็ช (เดือนที่2ของอิหร่าน) ถูกกำหนดให้เป็นวันรำลึกถึง เชคบะฮาอี และและในวันนี้ของทุกๆปี จะมีโปรแกรมต่างๆที่เกี่ยวกับวัฒนธรรมและอื่นๆ จัดขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้รู้จักกวีชาวอิหร่านผู้โด่งดังท่านนี้มากยิ่งขึ้น
บ้านของเชคบะฮาอี
บ้านของ เชคบะฮาอี เป็นอนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์ที่มีสถาปัตยกรรมอิหร่านอันงดงาม เป็นอาคารในยุค Safavid ตั้งอยู่ในบริเวณถนน Dardasht ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอนุสรณ์สถานทางวัฒนธรรมแห่งประวัติศาสตร์ของเมืองอิศฟาฮาน ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นอนุสรณ์สถานแห่งชาติ
บ้านหลังนี้ได้รับการจดทะเบียนในรายการอนุสรณ์สถานแห่งชาติในปี 1357 และในปี 1378 ถูกนำเสนอเข้าสู่องค์กรมรดกทางวัฒนธรรม ให้เป็นบ้านทางประวัติศาสตร์ที่สวยที่สุดในเอเชียและแปซิฟิก
ในหนังสือชีวิตของ ชาฮ์อับบาส ประพันธ์โดย Nasrullah Falasfi ว่ากันว่า บ้านหลังนี้เป็นบ้านของป้าของชาฮ์อับบาส (Maryam Sultan Begum) หลังจากที่เธอเสียชีวิต ชาฮ์อับบาส ได้มอบบ้านหลังนี้ให้กับ เชคบะฮาอี